SA GABI NG KASAL NAMIN, IPINILIT NG BIYENANG LALAKI KO NA MATULOG SA GITNA NAMIN DAHIL DAW SA PAMAHIIN, NGUNIT EKSAKTONG ALAS-TRES NG UMAGA, MAY NARAMDAMAN AKONG KUMIKISKIS SA LIKOD KO—AT NANG LUMINGON AKO, TULUYAN AKONG NANLAMBOT SA TAKOT SA AKING NAKITA.

SA GABI NG KASAL NAMIN, IPINILIT NG BIYENANG LALAKI KO NA MATULOG SA GITNA NAMIN DAHIL DAW SA PAMAHIIN, NGUNIT EKSAKTONG ALAS-TRES NG UMAGA, MAY NARAMDAMAN AKONG KUMIKISKIS SA LIKOD KO—AT NANG LUMINGON AKO, TULUYAN AKONG NANLAMBOT SA TAKOT SA AKING NAKITA.

Gabi ng aming kasal. Dapat iyon na ang pinakamasayang sandali ng buhay ko. Ngunit pagpasok pa lang namin sa aming silid sa lumang mansyon ng pamilya ng asawa ko sa Lucban, Quezon, biglang bumukas ang pinto.

Ang biyenan kong si Mang Isko—lampas 60 na, payat ang pangangatawan, ngunit may mga matang lumulubog at mahirap basahin—ay pumasok na may dalang sariling unan at makapal na kumot.

“Dito ako matutulog sa gitna ninyo ngayong gabi,” sabi niya sa malamig at direktang tono. Hindi siya nakatingin sa akin, kundi sa sahig. “May pamahiin ang pamilya namin. Sa unang gabi ng kasal, dapat may ‘vía’ o tulay ng lalaking nagkaanak na ng lalaki sa gitna ng kama—para agad magkaapo ng lalaki. Ganyan din ang ginawa ng lolo mo noon kay nanay mo, Paolo.”

Nanginig ang buong katawan ko. Napatingin ako sa asawa kong si Paolo, umaasang sasabihin niyang biro lang iyon. Umaasang ipagtatanggol niya ang privacy naming dalawa sa mismong gabi ng aming kasal.

Pero pilit lang siyang ngumiti, umiwas ng tingin, at hinawakan ang kamay ko.

“Isang gabi lang naman, mahal. Ganyan talaga ang tradisyon sa amin… para na rin sa kinabukasan ng magiging anak natin.”

Gusto kong sumigaw. Gusto kong tumanggi. Pero bago pa lang ako sa pamilyang ito. Alam kong kapag nag-ingay ako o nagmatigas sa gabing iyon, ako ang lalabas na “walang galang na bagong manugang,” ang babaeng “hindi marunong makisama at walang respeto sa tradisyon.”

Kaya nanahimik ako—nilunok ang napakatinding sama ng loob at takot.

Tatlo kami sa iisang kama.

Ako sa pinakadulo sa kaliwa, halos nakadikit na sa malamig na semento ng dingding. Si Paolo naman ay halos mahulog na sa kanang gilid ng kama. At sa gitna namin… si Mang Isko. Nakahiga siya nang tuwid na tuwid, balot na balot ng makapal na kumot na kulay abo, walang kaimik-imik.

Patay na ang lahat ng ilaw. Tanging ang liwanag na lang ng buwan na dumadaan sa bintana ang nagbibigay-anino sa loob ng silid.

Hindi ako makatulog. Napakabigat ng pakiramdam sa kuwarto. Parang bumaba ang temperatura ng silid hanggang sa puntong nagge-gel ang bawat hininga ko. Masikip sa dibdib, hindi komportable.

At paglipas ng ilang oras, nagsimula ang isang kakaibang pakiramdam.

May kakaibang kati… parang may kung anong tuyo, magaspang, at paulit-ulit na kumikiskis sa likod ko.

Srk… srk… srk…

Parang mga tuyong dahon, o kaya’y mahahabang kuko na dahan-dahang gumuguhit sa manipis na tela ng aking pantulog.

Pinilit kong huwag pansinin. Sabi ko sa sarili ko, baka guni-guni ko lang ito dahil sa stress at pagod sa kasal. Baka laylayan lang ng kumot ni Mang Isko na gumagalaw dahil sa hangin mula sa bintana.

Ngunit hindi.

Eksaktong 3:00 ng umaga—ang tinaguriang Devil’s Hour—bumaba ang pakiramdam ng kiskis. Mula sa aking likuran, gumapang ito pababa… hanggang sa hita ko. At doon ko naramdaman ang isang bagay na nagpatayo sa lahat ng balahibo ko sa katawan:

Ang kalyadong kamay na kumikiskis sa akin ay napakalamig. Parang yelo. At hindi lang iyon… may mabahong amoy na biglang sumakop sa silid. Amoy ng nabububulok na karne at basang lupa sa sementeryo.

Hindi ko na kinaya ang takot at pandiri. Bigla akong umupo, mabilis na lumingon sa aking likuran, at binuksan ang flashlight ng cellphone ko.

At doon…

Parang huminto ang tibok ng puso ko. Nanlambot ang buong katawan ko sa tindi ng hilakbot.

Ang nakahiga sa gitna namin ay hindi si Mang Isko.

Ang kumot na abo ay nakabukas, at sa ilalim nito, nakita ko ang isang nilalang na nakadapa sa likod ng aking biyenan. Isa itong kulubot, maitim, at tila nabubulok na sanggol na may mukha ng matandang lalaki. Ang mga mata nito ay purong itim, walang puti, at diretsong nakatitig sa akin habang ang mahaba at matutulis nitong kuko ay nakabaon sa balat ng aking likuran.

At ang mas malala?

Si Mang Isko ay nakadilat din ang mga mata—pataas ang tingin sa kisame, walang kurap, bumubula ang bibig, at may kakaibang ngiti sa kanyang mga labi habang ang nilalang sa kanyang likod ay dahan-dahang bumubulong sa aking tenga ng mga salitang hindi ko maintindihan…

Ang boses nito ay parang gasgas na bakal na hinihila sa semento—mababaw, mabilis, at may kasamang tunog ng pumuputok na laway.

“Kaaapooit… kaaaapooit… sa laaahiii…”

Naisara ko ang aking mga mata sa tindi ng takot at pandiri habang ang amoy ng nabubulok na laman ay tila sumasakal sa aking lalamunan. Gusto kong sumigaw pero walang boses na lumalabas sa akin. Naparalisa ang buong katawan ko.

Sa huling lakas na mayroon ako, buong lakas kong itinulak ang asawa kong si Paolo na noo’y mahimbing pa ring natutulog.

“Paolo! Gising! Paolo!” sa wakas ay napaos na sigaw ko.

Nagising si Paolo, gulat at naguguluhan. “Mahal? Bakit? Anong nangya—”

Ngunit bago pa man niya matapos ang kaniyang sasabihin, itinatega ko ang liwanag ng flashlight ng aking cellphone sa gitna ng kama. Sa isang kurap ng mata—kasabay ng pagdaing ng malakas na ihip ng hangin sa labas ng bintana—ang maitim at kulubot na nilalang ay biglang naglaho na parang usok.

Ang natira na lamang sa gitna namin ay si Mang Isko.

Ngunit hindi siya normal. Nakadilat pa rin ang kaniyang mga mata, nakatitig sa kisame, at ang bumubulang laway sa kaniyang bibig ay may kahalong kulay itim na likido. Ang kaniyang katawan ay naninigas, parang tuod.

“Itay! Itay, anong nangyayari sa iyo?!” natatarantang isinigaw ni Paolo. Agad niyang binuksan ang ilaw ng silid at binuhat ang kaniyang ama.

Puno ng takot, nanginginig kong isinuot ang aking tsinelas at lumayo sa kama. Doon ko napansin ang tatlong malalalim na bakas ng kalmot sa aking hita—maiiitim ang gilid nito at may umaalingasaw na amoy-lupa.

Dinala si Mang Isko sa pinakamalapit na ospital nang gabing iyon. Idineklara ng mga doktor na nakaranas siya ng matinding stroke o cerebrovascular accident na nagdulot ng kaniyang agarang pagkaparalisa at kawalan ng kakayahang makapagsalita.

Ang Lihim ng Pamilya

Hindi ko na magawang tumingin kay Paolo nang diretso mula noon. Noong hapon matapos ang insidente, habang tulog si Paolo sa tabi ng kaniyang ama sa ospital, palihim akong bumalik sa lumang mansyon sa Lucban upang kunin ang aking mga gamit. Desidido na akong umalis.

Habang nag-eempake ako sa silid kung saan kami natulog, napansin ko ang isang bahagyang nakabukas na tabla sa ilalim ng aparador ni Mang Isko. Dahil sa udyok ng kuryosidad at takot, hinila ko ito.

Sa loob ay may isang lumang baul. Naglalaman ito ng mga kupas na retrato at isang lumang talaarawan (diary) ng pumanaw na lola ni Paolo. Doon ko nabasa ang katotohanan sa likod ng sinasabi nilang “pamahiin.”

Hindi iyon tradisyon para sa swerte. Iyon ay isang sumpa.

Isinulat ng lola ni Paolo na ang kanilang pamilya ay gumawa ng kasunduan sa isang masamang nilalang—isang pantasmal entity o tyanak na nagbabantay sa kanilang lahi kapalit ng yaman at kapangyarihan. Upang manatili ang yaman, ang unang gabi ng kasal ng bawat panganay na lalaki ay dapat “basbasan” ng nilalang sa pamamagitan ng pagtulog sa gitna ng mag-asawa, gamit ang katawan ng ama bilang tulay o vessel. Ang layunin? Upang ang susunod na ipanganak na sanggol ay ariin at markahan na ng dilim.

Nanginig ang kamay ko nang mabasa ang huling linya:

“Kapag ang manugang ay lumingon at nakita ang anyo ng sundo sa hatinggabi, ang vessel ay kukunin, at ang susunod na salinlahi ay magbabayad ng dugo.”

Ang Paglaya

Napatakbo ako palabas ng mansyon dala ang aking mga bag. Hindi na ako bumalik sa ospital at hindi ko na sinagot ang mga tawag ni Paolo. Nag-file ako ng annulment sa tulong ng isang abogado at ng aking pamilya, gamit ang dahilan ng matinding psychological trauma at panloloko.

Isang taon matapos ang gabing iyon, nabalitaan ko na lamang mula sa isang kaibigan sa Quezon na tuluyan nang pumanaw si Mang Isko nang hindi na muling nakapagsalita. Ang mansyon naman nila ay tuluyan nang napabayaan dahil si Paolo ay biglang nakaranas ng matinding depresyon at ngayon ay nag-iisa na lamang, tila may hinihintay gabi-gabi sa madilim na silid na iyon.

Hanggang ngayon, tuwing sasapit ang alas-tres ng umaga, nagigising pa rin ako sa takot. At tuwing titingnan ko ang tatlong tuyong peklat sa aking hita, nagpapasalamat ako sa Diyos na lumingon ako sa gabing iyon—dahil kung nanatili akong nakapikit, baka ang dinadala ko ngayon sa aking sinapupunan ay hindi na isang tao.